Parametrik, NP, Hangi test?

Reklam

Parametrik, NP, Hangi test?

Yapacağımız bir bilimsel araştırmada araştırma hipotezimizi kurarken elde edeceğimiz verileri hangi istatistik testle analiz edeceğimizi başta düşünmekte fayda vardır. Sosyal bilimlerde birçok doktora öğrencisi veri analizini nasıl yapacağına baştan karar vermez bu da gereksiz zaman ve güç kaybına yol açar.

Öte yandan istatistik öğrenirken hiç tereddüt etmeden bir soru karşısında hangi testi uygulayacağımıza dair açık ve net bir fikre hemen sahip olamıyorsak daha öğrenmemiz gereken çok şey var demektir.

Sosyal bilimlerde teoriden işlemsel betimlemeye yani istatistik analizlere giden süreç araştırmamızın ölçüm kalitesine bağlıdır. Verileri hangi ölçekle elde ettiğimiz hangi istatistik testini uygulamaya muktedir olduğumuzu ve hipotezlerimizin hangi kuvvette olabileceğini belirler.

Araştırmalarda kullanılan ölçekler aslında değişkenlerimizi hangi düzeyde ve bağlamda ifade edebileceğimizle ilişkilidir. Neyi, nasıl bir değişkeni ölçmek istediğimiz nasıl bir ölçek kullanacağımızı tayın eder.

4 tip değişkenimiz (variable) vardır:

1. Nominal

2. Ordinal

3. İnterval

4. Ratio

Nominal değişken:

 Nominal sıfatı isme dair isimsel demektir. Bir isim verdiğimiz kategorilerden, sınıflandırmalardan, kümelerden oluşur.

Bu değişkenlere ilişkin daima bir epistemolojik ve felsefi bir tartışma vardır. İncelemeye çalıştığımız konuya göre değişiklikler gösterebilirler. Mesela canlıları, tek hücreliler- çok hücreliler diye ayırabileceğimiz gibi, insan-hayvan- bitki diye de ayırabiliriz. Örneğin insanların oturdukları semtlere, gelir durumlarına, cinsiyete göre sınıflandırılmaları nominal değişkenlere örnek teşkil eder. Nitekim cinsiyeti, kadın-erkek diye sınıflandırabileceğimiz gibi kadın-erkek-trans-homoseksüel-lezbiyen diye de sınıflandırabiliriz. Bu bir anlamıyla keyfidir.  Aslında bu yaptığımız ayrımlar farazidir, varsayımsaldır  bu da nominal ölçüm düzeyinin niye zayıf olduğunu açıklar ama her bilim dalında araştırmanın amaçlarına göre öğeleri, vakaları her ne kadar beni kategorize etme diyenler olsa da sınıflandırma yoluyla adlandırmak zorundayızdır.

Kümelerimiz mümkün olduğunca homojen olmak zorundadır (ama homojenlik tamamıyla felsefi anlamda tartışmalı bir konudur) ve bir öğe hem bir sınıflandırmada hem öteki bir sınıflandırmada yer alamaz.

Bu değişkene dair işlemsel betimleme vaka sayısı ve göreceli büyüklüklerden ibarettir.

Ordinal değişken:

Sosyal bilimlerde özellikle Psikolojide ve Marketing alanında akla hemen, genellikle 5 veya 7 derece oluşan Likert ölçeğini getiren değişkendir. Ordinal, sıraya, sürekliliğe, bir düzene ilişkin demektir. Sıraya, diziye, silsileye işaret eder. Sıralamacı ya da sıralayıcı değişken de diyebiliriz.

Bu değişkeni bir tür sıra ilişkisi içerisinde gözlemleyebiliriz. Örneğin insanların eğitim düzeylerini sınıflandırdığımızda ( ilk, orta, lise, lisans, yüksek lisans, doktora) sınıflar arsında bir sıra ilişkisi vardır ve sınıflar arasında geçişlilik vardır yani bir sınıfta bulanan bir öğe ilerleme kaydederek bir üst sınıfa geçebilir. Büyüklük-küçüklük, üstlük-altlık, yüksek-düşük ilişkisi söz konusudur.

Bu değişkene dair işlemsel betimleme ancak büyüktür-küçüktür olabilir ama aradaki farklılığın ne kadar olduğunu açıklayamaz.

İnterval değişken:

İnterval iki şeyi bir birinden ayıran mesafeye işaret eder. Bir başka deyişle iki değer arasında yer alan sayıların tümüdür.

İnterval bir değişkenin öğelerini sıralayabildiğimiz gibi ordinal değişkenden farklı olarak öğeler arasındaki mesafeyi eşit aralıklarla ifade edebiliriz. Gelir düzeyi gibi bir değişken, interval değişkene iyi bir örnektir. Düşük- yüksek gelir, diyebiliriz. Bu durumda aslında ordinal ölçüm düzeyindeyiz. Dollarla ifade edebileceğimiz gelir düzeyini eşit aralıklarla işlemsel olarak betimleyebiliriz ve sayısal veriler elde edebiliriz. Sıcaklık derecesini Fahrenhaytla ölçüp, 10° derece ile 11° derece arasındaki fark, 20°  ve 21° derece arasındaki farka eşittir diyebiliriz fakat sıfır değeri sıcaklık olmadığı anlamı taşımaz ve 20°, 10° iki katıdır diyemeyiz. Doğal bir sıfır yokluk noktamız var değildir. Yine bir zekâ testinden sıfır alan birinin zekâsız olduğunu iddia edemeyiz.

Bu değişkene dair işlemsel betimleme skorlar arasındaki farkın ne kadar ve nasıl olduğunu söyleyebilir.

Ratio değişken:

Ratio, oransal demektir.

Ratio değişken doğal bir sıfır noktasına sahip interval değişkendir.

Nominal ve ordinal değişkeni niteliksel değişkenler olarak tanımlarsal interval ve Ratio değişkeni niceliksel değişkenler olarak tanımlayabiliriz. Her bir değişkenin bir ölçüm düzeyine tekabül ettiğini kabul edersek, her bir ölçüm düzeyinde farklı bir istatistiksel teknik kullanılmaktadır diyebiliriz. Şüphesiz değişkenimizin düzeyi ve ya ölçüm düzeyi hangi test sorusuna tek başına yanıt veren tek kıstas değildir ama daha şimdiden eğer ölçüm düzeyimiz İnterval ve Ratio değilse Parametrik bir test uygulayamayacağımızı söyleyebiliriz.

Sosyal bilimlerde genellikle bağımsız değişkenimiz nominal bir değişkendir. Hangi testi uygulayacağımız bu değişkenimizin kaç kategorisinin( sınıflamasının) olduğuyla da ilişkilidir. Parametrik bir test uygulayabilmemiz için (hep parametrik bir test uygulamaya çalışırız çünkü daha güvenilirdirler) vaka sayımızın önemi büyüktür. Eğer vaka sayımız 12’in altındaysa parametrik test hayalimizi hemen bir çekmeceye koymamızda fayda vardır. Eğer 12 ve üstündeyse başımıza iş aldık demektir. Varyanslarımızın homojen mi? Örneklemimiz bağımsız random bir örneklem mi yoksa bağımlı bir örneklem mi? Verilerimiz normal dağılmakta mı gibi sorulara cevap vermemiz gerekir.

Diyelim ki bir bağımsız değişkenimiz (A)  ve bu değişkenimizin iki kategorisi (Avar, Ayok) var ve interval ölçüm düzeyinde ölçmeye muktedir olduğumuz bir durumumuz (B) var. B, A’ya göre değişir mi sorusunu soruyoruz ve örneklemimiz bağımsız bir örneklem. Vaka sayımız Avar için126 ve Ayok için 243.

Bu durumda bilmediğimiz şey Avar ve Ayok için interval B skorlarının ya da puanlarının normal dağılıp dağılmadığıdır. Vaka sayımız N>100 olduğundan varyanslarımızın homojen olduğunu kabul ediyoruz. Bu durumda uygulayabileceğimiz testin ne olabileceğini açıklamış olduk eğer tabi ki parametrik veya NP yani parametrik olmayan  testlerden hangilerini hangi kıstaslara göre uygulayacağımızı biliyorsak. Eğer bilmiyorsak en az 10 test arasından seçim yapmamız gerekmektedir.

Aşağıdaki Tablo 1 hangi test sorusunu biraz aydınlatmaktadır.

Tablo 1. Hangi test? İlişkisel parametrik testler korelasyon regresyon testleri tablo dışıdır.

Hangi test

 

 

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


İşlemi yapın *