İstatistik Terimleri Sözlüğü (O)

istattistik terimleri sozlugu
Olabilirlik / Benzerlik Oran Testi (Likelihood Ratio Test)
Kategorik verilerin analizi için kullanılan, ki kare analizine alternatif bir yaklaşımdır. Bu test, küçük örneklem büyüklüklerinden, iki veya daha fazla serbestlik derecesinde kullanılan ki kare testine göre daha az etkilenir fakat büyük örneklem büyüklükleri için ikisi de eşdeğerdir.
Olasılık (Probability)
Denemelerin muhtemel sonuçları ile ilgili bir teoridir. Belli bir deneyin pek çok sefer tekrarlandığında, ilgilenilen özel bir sonucun ya da bir olayın gözlenme oranına, o olayın olasılığı denir. İlgilenilen sonucun gözlenme sayısının, tüm deneme sayısına oranı o olayın gözlenme olasılığını (rölatif frekans) verir. Bir madeni parayı 10 defa attığımızda, 3 defa yazı geldiyse, bu para ile yazı atma olasılığı 3/10=0.3′dür. Sembolik olarak bir A olayının ortaya çıkma olasılığı; p(A)= A olayının ortaya çıkma sayısı / Muhtemel sonuçların toplam sayısı’ dır.
Olasılık Dağılımı (Probability Distribution)
Birtesadüfi değişkenin olasılık dağılımı, değişkenin değerleri ile eşlenebilen olasılık değerlerinin kümesine ya da listesine denir. X tesadüfi değişken için , P(X) olasılık dağılımını gösterir. Değişkenin alabileceği değerlere ait olasılıklar 0 ve 1 arasında değer alırlar ve bunlara ait toplam ise 1 ‘dir.
Olasılık Değeri (Probability Value)
Hipotez test etmede, olasılık değeri (p değeri), deneyde elde edilen istatistik olarak null hipotezde belirlenen parametreden farklı olarak bir istatistiği elde etme olasılığıdır. Bir başka ifade ile, p değeri, gözlenen değerlerden hesaplanan bir test istatistiğinin ortaya çıkış olasılığına eşit ya da karşıt hipoteze uygun olarak daha uç değerler alma olasılığıdır. Bu olasılık değeri null hipotezinin doğru olduğu varsayımı altında hesaplanır. Eğer p değeri manidarlık düzeyine eşit ya da daha altında bir değer aldıysa, null hipotez reddedilir.
Olasılık Kanunları (Laws of Probability)
Olasılık kanunlarına göre, bir A olayının P(A) olasılığı 0 ile 1 arasındadır. Örneklem uzayındaki muhtemel tüm olayların olasılıkları toplamı 1 ‘e eşittir.
Olay (Event)
Bir deneyin sonucu olay olarak tanımlanır. Örneklem uzayındaki herhangi bir alt set bir olaydır. Örneklem uzayında sadece bir çıktısı olan, basit olaydır. Bir tavla zarının atılması ile 5 sayısının ortaya çıkması basit olaydır. Birden fazla çıktısı olan bir olay ise bileşik olay olarak tanımlanır. İki zarın birlikte atılmasında, toplamın 3 olması için çıktılar 1,2 ve 2, 1 durumları olup, bu bir bileşik olaydır.
Omega Kare, ?2 (Omega Square)
Var/ons analizi sonucunda, bağımlı değişkende açıklanabilen varyans oranının bir tahminini verir. ilişki katsayısı omeganın karesi alınarak hesaplanır. Burada, SSbn gruplar arası kareler toplamını, SS, toplam kareler toplamını, MSwn grup içi kareler ortalamasını ve sdbn ise gruplar arası için serbestlik derecesini verir.
Oran (Proportion)
Belli bir özelliğe sahip obje sayısının, toplam obje sayısına bölünmesi ile bulunur. Örneğin, 10 tane bilyanın 6’sı kırmızı renkte ise, kırmızı renk bilyaların oranı 6/10 = 0.6′dır. Araştırma çalışmalarında oran, belli bir özelliğe sahip olan deneklerin frekansının örneklem büyüklüğüne bölünmesi (p=f/N) İle bulunur. Örneğin, 50 katılımcının katıldığı bir çalışmada, kadınların sayısı 10 ise, kadınların oranı 10/50=0. 2′dir.
Oran / Oranlı / Oransal Ölçek (Ratİo Scale)
Gerçek yokluğu gösteren sıfır noktasının kullanıldığı oransal karşılaştırmalara izin veren bir ölçektir. Bu ölçek her türlü matematiksel İşleme uygundur. Diğer sınıflamalı, sıralamalı ve eşit aralıklı ölçeklerin de özelliğini taşır. Uzunluk değişkeni için kullanılan metre bu ölçeğe bir örnektir.
Oranın Standart Hatası (Standart Error of Proportion)
Oranların örnekleme dağılımının standart sapmasının tahminidir.
Ordinat (Vertical Axis)
Bir grafiğin dikey eksenine denir. Y ekseni olarak bilinir.
Orta Nokta (Midpoint)
X0 sembolü ile gösterilir. Gruplandırılmış verilerde, her grup aralığının orta noktası, o aralığı temsil eden merkezi bir değerdir. Örneğin, 25-27 puan aralığının orta noktası başlangıç ve bitiş noktalarının toplamının yarısına eşit olup x0= (25 + 27)/2= 26′dır.
Ortak Faktör (Common Factor)
Faktör analizinde, faktör ya da faktörler analiz altında, değişkenlere getirdikleri katkıya göre sınıflandırılır. İki veya daha fazla değişkende ortaya çıkan herhangi bir faktöre ortak faktör denir. Eğer faktör tüm değişkenlerde göründüyse, genel faktör olarak isimlendirilir.
Ortak Varyans / Ortak Faktör Varyansı (Communality / Common Factor Variance)
Faktör analizi sonucunda, faktörlerin her bir değişken üzerinde yol açtıkları ortak varyanstır. Bir maddenin ya da değişkenin, faktör yüklerinin karelerinin toplamı olarak ifade edilir. Bu değer, bir değişkendeki çıkarılmış (extracted) faktörlerce açıklanan varyans oranını belirler. Maksimum alabileceği değer 1 ‘dir.
Ortalama (Mean)
Ortalama, aritmetik ortalamaya karşı gelir. Bir gurup verinin aritmetik ortalaması, bir dağılımdaki puanların toplanıp puanların sayısına bölünmesidir. Ancak çarpık dağılımlarda uç değerlerin etkisi ile yanıltabilir. Bunun için, diğer merkezi eğilim ölçülerinden medyan daha güvenilir olacaktır.
Ortalama Farklarının Örnekleme Dağılımı (Sampling Distribution of Mean Differences)
Fark puanları, belli bir büyüklükte evrenden seçilen ilişkili (bağımlı) örneklemlerin ortalamaları arasındaki farklar ise, mümkün olabilecek tüm ortalama farklarının gösterdiği bir frekans dağılımı ortalama farklarının örnekleme dağılımıdır.
Ortalama Farklarının Standart Hatası (Standard Error of Mean Difference)
İliş­kili örneklemlerde, ortalamalar arası farkların örnekleme dağılımının standart sapmasıdır, sD sembolü ile gösterilir.
Ortalama Kare (Mean Square)
Grup içi ve gruplar arası varyans tahmini olarak bilinir. Ortalamadan sapmaların kareler toplamının serbestlik derecesine bölünmesi ile elde edilen varyans tahminidir.
Ortalama Kareler Hatası, KOe (Mean Square Error)
Ortalama kareler hatası, varyans analizinde evren varyansıhm bir tahminidir. F oranı hesaplarken, gruplar arası ortalama kareler (KOa), ortalama kareler (gruplariçi) hatasına (KOe) bölünür.
Ortalama Kartil Aralığı (Semi-lnterquartile Range)
Bir dağılım ölçüsüdür. 75. yüzdelik (üçüncü çeyrek/Y3) ile 25. yüzdelik (birinci çeyrek/Y1) arasındaki farkın yarısı alınarak hesaplanır. Kısaca, (Y3-Y1)/2 formülü ile gösterilir. Simetrik bir dağılımda, puanların yarısını içerir. Ortalama kartil aralığı uç değerlerden fazla etkilenmediğinden, çarpık dağılımlar için iyi bir ölçüdür. Genelde standardize test puanlarının geniş dağılımla­rını açıklamada kullanılır.
Ortalama Sapma / Kayma (Mean Deviation)
Bir dizi ölçümün ortalama kayması, ölçümlerin her birinin o dizin ortalamasından olan farklarının mutlak değerlerinin toplamının, ölçüm sayısına bölümüdür.
Ortalamalar Arası Farkların Örnekleme Dağılımı (Sampling Distribution of Differences Betvveen Means)
Aynı evrenden alman mümkün olabilecek tüm bağımsız örneklemlerden elde edilen ortalamalar arasındaki farkların örnekleme dağılımıdır.
Ortalamalar Arası Farkların Standart Hatası (Standard Error of Differences Between Means)
İki örneklemli bir deneyde bağımsız (ilişkisiz) örneklemlerin ortalamaları ara­sındaki farkların örnekleme dağılımının tahmini standart sapmasıdır.
Ortalamaların Örnekleme Dağılımı (Sampling Distribution of Means)
Belli bir evrenden belli bir büyüklükte alınan mümkün olabilecek tüm örneklemlerden elde edilen ortalamaları gösteren bir frekans dağılımıdır. Ortalamanın örnekleme dağılımının standart sapması, ortalamanın standart hatası olarak tanımlanır. Örneklem büyüklüğü arttıkça, ortalamanın örnekleme dağılımının yayılması azalır.
Ortanca (Median)
Büyüklük sırasına dizilmiş bir ölçüm ya da veri setinin orta puanını gösteren ya da gözlenen ölçümlerin üst yarısını alt yarısından ayıran değerdir. Örneğin, 3,5,8,9,12 puan dağılımının ortancası 8′dir. 8 değeri ölçümlerin %50’sini altında, %50’sini de üstünde bulunduran bir değerdir. Tek sayıda gözlem varsa, ortanca en ortadaki değerdir. Çift sayıdaki gözlemler varsa, en ortadaki iki değerin yarısı ortanca olacaktır. Ortanca ortalamaya göre uç değerlere karşı daha az duyarlıdır. Bu nedenle çarpık dağılımlarda, ortalamaya göre daha iyi bir merkezi eğilim ölçüsüdür. Simetrik dağılımlarda ortalama, ortanca ve mod eşittir. Sağa çarpık bir dağılımda, ortalama ortancadan daha büyük, sola çarpık bir dağılımda ise ortalama ortancadan küçüktür.
Ortalamanın Standart Hatası (Standars Error of Mean)
Ortalamanın standart hatası, ortalamanın örnekleme dağılımının standart sapmasıdır. Ortalamanın standart hatası, orijinal standart sapmanın Örneklem büyüklüğünün kareköküne bölünmesi ile bulunur. Örneklem büyüklüğü arttıkça azalır.
Otokorelasyon Katsayısı (Autocorrelation Coefficient)
Bir zaman serisi gözlemlerinin üyeleri arasındaki ilişki katsayısıdır. Örneğin belli zaman aralıklarında alınan ölçümler arasındaki ilişki miktarını yansıtır.

Kaynak

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


İşlemi yapın *